Kentalis helpt kinderen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS)

Kentalis in Waalwijk behandelt peuters en kleuters met een vermoeden van taalontwikkelingsstoornis (TOS). Aan de hand van een speciale methodiek doen de kinderen mee aan drie taalstimulerende activiteiten per behandeldag, om zo hun woordenschat en spraak te verbeteren. Pedagogisch behandelaar Inge Hutzezon licht toe wat de Kentalis-aanpak omvat.

Eerst een uitleg: wat is TOS? Inge: “TOS is een neurocognitieve ontwikkelingsstoornis. De hersenen verwerken taal minder goed; het is een stoornis in de aanleg om taal of talen te verwerven. Er is meestal niets mis met de intelligentie van het kind. Kinderen met TOS hebben moeite met praten, het herkennen van klanken, leren van woorden en het maken van zinnen. Ook vinden ze het lastig om informatie te verwerken en ze hebben vaak moeite om hun eigen en andermans gedachten en gevoelens te begrijpen. Dit maakt dat de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling anders verloopt dan bij leeftijdsgenoten. Je ziet dat deze kinderen vaak problemen hebben met spelen, samenwerken en sociale omgang. Dat kan zich soms weer uiten in gedragsproblemen.”

Behandeling
Een vermoeden van TOS wordt vaak gesignaleerd door het consultatiebureau, de kinderarts of huisarts. Om te toetsen of er inderdaad sprake is van TOS, wordt een kindje getest in een audiologisch centrum, waar taaltesten en een niet-talige intelligentietest (SON-R) worden afgenomen. Als er inderdaad een vermoeden van TOS wordt gediagnotiseerd, wordt het kind doorverwezen naar Kentalis voor behandeling. De kinderen volgen er gedurende maximaal negen maanden twee of drie dagdelen per week een traject om taalontwikkeling te stimuleren.

Onderdompelen in een taalbadje
De Kentalis-behandelruimte in BaLaDe (Waalwijk) ziet er uit als een reguliere peuteropvang. Vrolijke knutselwerkjes sieren de wanden en er is volop speelgoed aanwezig, waaronder een groot poppenhuis. “Dit poppenhuis stond vandaag centraal tijdens een taalactiviteit”, legt Inge uit. “Elke zes weken is er een nieuw thema waar we alle activiteiten aan verbinden. Op dit moment is het thema ‘slapen’ en vandaag stonden de begrippen ‘boven’ en ‘beneden’ op de planning. De slaapkamer is boven, hoe kom je daar? We bouwden een trap bij het poppenhuis. Ook liepen we samen de trap op en de trap af. Zo doen we spelenderwijs drie taalactiviteiten op een dag. We dompelen de kinderen de hele dag onder in een taalbadje. Elke week voegen we nieuwe woorden toe. Aan het einde toetsen we welke woorden ze hebben geleerd. Wist je dat een kind een woord normaliter zo’n 7 keer moet horen om het te onthouden en begrijpen, maar dat een kind met TOS daar gemiddeld 25 keer voor nodig heeft? Het belangrijkste is dat de kinderen plezier hebben, want als je plezier hebt kun je nieuwe dingen leren.”

‘Jules gaat slapen’
De behandelochtenden zijn in spelvorm, maar zeker wel intensief. Om elk kind de aandacht en begeleiding te geven die nodig is, zijn er twee behandelaren per groep van maximaal acht kinderen aanwezig. Tussentijds gaan kinderen naar de eveneens aanwezige logopedist. Over elke opdracht en handeling is zorgvuldig nagedacht; Kentalis werkt volgens de methodiek ‘Jules voor TOS’. Deze is ontwikkeld door Kentalis en officieel erkend. Jules is een personage dat in veel spelvormen een belangrijke rol speelt. “Als Jules gaat slapen, moet Jules eerst een pyama aan en tanden poetsen”, zo legt Inge uit hoe de woordenschat binnen een thema wordt verrijkt.

Zingen en gebaren
Onderdeel van de aanpak is de denk-stimulerende gesprekmethodiek. Inge: “We dagen kinderen zoveel mogelijk uit, door bijvoorbeeld knutselspullen maar half klaar te zetten. Als ze willen beginnen, ontbreekt de lijm. ‘Wat heb je nodig?’, vragen we dan. Ook benoemen we alle handelingen. Valt er iets op de grond, dan zeg ik niet ‘Wil je dat pakken?’. Ik beschrijf het uitgebreid: ‘Je potlood ligt op de grond. Kan je het pakken?’. We gebruiken ook gebarentaal, ter ondersteuning van nieuwe woorden. En we zingen veel. Geen bestaande kinderliedjes, maar eenvoudige, zelfbedachte liedjes met slechts enkele woorden, op bekende wijsjes.”

Ouders intensief betrokken
Ouders zijn intensief betrokken bij de behandeling van hun kind, die begint met een observatie. In een startgesprek met ouders wordt gevraagd wat zij merken; in overleg wordt het behandelplan opgesteld. Tussentijds vindt enkele keren een gesprek met ouders plaats en daarnaast geeft Kentalis ouder-cursussen, zodat ze tips thuis kunnen toepassen. Inge: “Via de app Social Schools delen we informatie over elk thema, met visuals van de woorden die we gaan leren en de ondersteunende gebaren die we daarbij gebruiken. We sturen ouders dagelijks een berichtje over de behandeling van die dag. Bij dit berchtje sturen we ook foto’s van hun kind, zodat ouders thuis hierover een gesprekje kunnen voeren. Ook vragen we elke week om foto’s van het weekend, zodat we daarover in gesprek kunnen met het kind.”

Resultaat behandelingen
Wat levert die intensieve behandeling op? “Dat is per kind verschillend”, aldus Inge. “Onze behandeling duurt maximaal negen maanden. We sluiten af met een advies aan ouders. In nauw overleg kijken we of een reguliere basisschool de juiste plek is. Indien nodig, adviseren we cluster 2-onderwijs. Ouders bepalen altijd wat ze met dit advies doen. In het algemeen geldt: hoe jonger een kind wordt behandeld, hoe meer resultaat. De kinderen maken sowieso stappen. Een kind dat niet praat en ineens ‘mama’ zegt. Of een kind dat moeite heeft met samen spelen en delen en dan een ander kind spontaan een stukje komkommer aanbiedt. Van dat soort kleine dingen word ik oprecht heel blij.”

Kentalis-aanbod voor jou als professional in kinderopvang / PO
Kentalis biedt professionals in de kinderopvang en het basisonderwijs voorlichting en diverse workshops aan, gericht op het signaleren van TOS en het omgaan met een kind met TOS:

• Workshop: Herken problemen in spraak- en taalontwikkeling (0-5 jaar)
• Workshop: Herken problemen in spraak- en taalontwikkeling (5+)
• Voorlichting: TOS-beleving, hoe is het om TOS te hebben?
• Voorlichting: Participeren met TOS (voor onderwijs)
• Workshop: TOS en meertaligheid
• Workshop: Spelend leren communiceren (voor peuterspeelzaal / kinderopvang)

De workshops en trainingen worden op aanvraag en in overleg gepland en duren elk gemiddeld twee uur. Er zijn geen kosten aan verbonden. Wil je meer weten over de mogelijkheden, neem dan contact op met Inge Hutzezon via e-mail: waalwijk@kentalis.nl.

Feiten over TOS

• 7% van de kinderen in de leeftijd van 5 jaar heeft een taalontwikkelingsstoornis (TOS). Daarmee komt TOS zeker zo vaak voor als bijvoorbeeld dyslexie.
• TOS is een neurocognitieve ontwikkelingsstoornis. De hersenen verwerken taal minder goed; het is een stoornis in de aanleg om taal of talen te verwerven. Er is meestal niets mis met de intelligentie van het kind.
• TOS zorgt voor problemen rond de taal- en spraakontwikkeling, maar ook de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling verloopt anders dan bij leeftijdsgenoten.
• Een kind met TOS moet een woord gemiddeld 25 keer horen om het te onthouden, begrijpen en toepassen. Een kind zonder TOS heeft daar gemiddeld 7 keer voor nodig.
• Hoe jonger een kind met TOS wordt behandeld, hoe meer resultaat er wordt geboekt. Toch kan een kind er tijdens zijn/haar leven in meer of mindere mate last van houden.

Lees alles over TOS op deze websites: www.allesovertos.nl en www.kentalis.nl.

Ervaringsverhalen: https://www.kentalis.nl/ervaringsverhalen